తెలుగు సాహిత్యంలో మహిళలకు ఉన్న స్థానం, వారి రచనలకు, పాత్ర చిత్రణలకు అవకాశం ఏర్పడిన విధానం అనేది సామాజిక, సాంస్కృతిక చారిత్రిక పరిణామాల్లో ఏర్పడింది. మన సమాజంలో చాలా కాలం పాటు స్త్రీలు కేవలం కుటుంబ కట్టుబాట్లకు, ఇంటి పనులకే పరిమితంగా ఉన్నారు. పురుషాధిపత్య వ్యవస్థలో, స్త్రీయను ఒక మానవుడిగా కాకుండా పనిముట్టుగా మాత్రమే చూడటం వలన ఆమె భావోద్వేగాలను, ఆత్మబలాన్ని, సృజనాత్మకతను నిర్లక్ష్యం చేశారు. అయినా ఇటీవలి శతాబ్దాల్లో మహిళలు పాఠశాల విద్య, వృత్తి, సాహిత్య రంగాల్లో ముందుకు వచ్చిన తీరు నిజంగా ప్రశంసనీయమైనది.
భారతదేశ జనాభాలో సగం మంది స్త్రీలే అయినా, వారి కష్టాలు, అభిలాషలు, అభిప్రాయాలకు అంతగా ప్రాధాన్యం ఇచ్చే పరిస్థితి లేకపోయింది. మత గ్రంథాలలోనూ, పురాణాల్లోనూ, పురుషుడు ధర్మాన్ని నిర్మించేవాడు, స్త్రీ దాన్నే చక్కబెట్టేవాడు అని, ఆమె బాధ్యతలు మాత్రమే గుర్తించబడ్డాయి. ఇదే పురుషాధిక్య వ్యవస్థను, ఆధ్యాత్మిక, భౌతిక దోపిడీని స్త్రీలు ఎదుర్కొంటూ వచ్చారు. అందుచేత ఇప్పుడు ఒక స్త్రీవాద చైతన్యం ఏర్పడింది. స్త్రీవాదం వ్యక్తిగతంగా వుంటూ సామాజిక న్యాయాన్ని, విద్య, ఆర్థిక స్వేచ్ఛ, స్వతంత్ర హక్కులను కల్పించాలని అభిలషిస్తుంది. స్త్రీలు ఈ సమాజంలో అవమానానికి గురికాకుండా, సమానత్వంతో ఎదగాలని, పురుషాధిక్యతను తిరస్కరించి తమ స్వీయ అస్తిత్వాన్ని నిర్ధారించుకోవాలన్నది ఇరు కాలానుగుణ అభిలాష.
తెలుగు సాహిత్యంలో మహిళా పాత్రలు అనేకవిధాలుగా చిత్రించబడ్డాయి. పురాతన కావ్యాల్లో, కథల్లో ఆమెను సహనానికి, త్యాగానికి, ప్రేమకు ప్రతీకగా చూస్తే, ఆధునిక సాహిత్యంలో కారుణ్యం, మారుమూల వ్యక్తిత్వం, ఆత్మాభిమానంతో కూడిన వ్యక్తిగా వారి చిత్రణకు మరింత విస్తృతి లభించింది. ఇక కథ, నవల, ఆత్మకథ, జీవిత చరిత్రల స్థాయిలో, మహిళా రచయితలు ప్రత్యేక దిశగా సాగారు. ప్రాచీన కాలంలోనే తాళ్ళపాక తిమ్మక్కకు మొదటి కవయిత్రిగా గుర్తింపు లభించగా, భండారు అచ్చమాంబ తొలి తెలుగు కథారచయిత్రిగా నిలిచారు.
20వ శతాబ్ది మారితే మహిళా రచయితల సంఖ్య, రచనా పరిమితి, సృజనాశక్తి విస్తృతంగా విస్తరించింది. కనుపర్తి వరలక్ష్మమ్మ, మాగంటి అన్నపూర్ణా, వేదుల మీనాక్షి దేవి వంటి వారు నవల, కథ, ఆటబిరకం ప్రక్రియల్లో గుర్తింపు సంపాదించారు. ఇటీవలే – మల్లాది సుబ్బమ్మ, రంగనాయకమ్మ, ఇల్లిందల సరస్వతీదేవి, భండారు అచ్చమాంబ, మీనా కందసామి, వాసిరెడ్డి సీతాదేవిలాంటి వారు సాహిత్యంతో పాటు స్త్రీవాద ఉద్యమాలే నడిపారు. ఇల్లిందల సరస్వతీదేవి telugu కథాసాహిత్యంలో తనదైన కార్యకలాపాలతో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డును పొందారు. భండారు అచ్చమాంబ స్థ్రీల జీవిత చరిత్రలు రాసి నవయుగానికి వెలుగు చూపించారు.
తెలుగు కథాసాహిత్యంలో కథా రచయిత్రులు వందల సంఖ్యలో ఉన్నారు. ఎన్నో కథా సంపుటాలు, సంకలనాలు వెలువడ్డాయి. ప్రత్యేకంగా పరిశోధనాత్మకంగా కథారచయిత్రుల కథలు నూరేళ్ళపంట వంటి గ్రంథాల ద్వారా వెలుగులోకి వచ్చాయి. తెలంగాణ ప్రత్యేక జీవితాన్ని, సామాజిక క్షేత్రాన్ని ప్రతిబింబించే కథలు ఇల్లిందల సరస్వతీదేవి ‘స్వర్ణకమలాలు’, ‘తులసి దళాలు’ వంటి రచనల్లో కనిపిస్తాయి. ఈ రచనలకు కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు లభించింది.
ప్రస్తుతం స్త్రీవాదం తాత్త్విక స్థాయిలోనే కాకుండా ప్రజాప్రస్థానంగా మారింది. మహిళల ప్రతిభను ప్రోత్సహించేందుకు ఎక్కువగా వేదికలు ఏర్పడ్డాయి. తెలుగు సాహిత్యంలో మేటి రచయిత్రులుగా అరుదైన కీర్తిని పొందిన తస్లీమా నస్రీన్, మానసీ ప్రధాన్, మెహబూబాబేగం వంటి వారు ఆత్మప్రతిష్ట, ఆత్మగౌరవాన్ని సమాజంలో పూర్తి స్థాయిలో చాటారు. మహిళా రచన, ఉద్యమం ద్వారా సమాజంలోని అసమానతలు, ఆడ-మగ భావ వ్యత్యాసాలను ఎదురుచూపుతున్నారు.
అయితే సంప్రదాయవాదులు మాత్రం పురుష ప్రాధాన్యతను సమర్థిస్తూ, ‘స్త్రీ సంక్షేమం కోసం ఏర్పాటైన కట్టుబాట్లే వారి అభివృద్ధి కు పునాది’ అన్న అభిప్రాయాన్ని గాఢంగా పట్టుకుంటున్నారు. కానీ ఆధునిక కాలంలో మహిళలు తమ అభిప్రాయాలను బాహ్య ప్రపంచానికి వినిపించేందుకు, రచనా ప్రపంచంలో తమ స్థాయిని పెంచుకునేందుకు ముందుకు వస్తున్నారు.
మహిళలు కుటుంబ వ్యవస్థలోనే కాక, సాహిత్య, కళలు, విజ్ఞానం, రాజకీయ రంగాల్లో, అణగారిన సమస్యలను ఛేదించడంలో ముందుండడం తమ సహజ శక్తినే చాటింది. త్యాగ భావనతోపాటు, శక్తి రూపేణ సంస్థిత అనే ఆత్మగౌరవం, ధైర్యం ద్వారా సమాజానికి మారపులు తెచ్చారు. తపస్సుతో కూడిన జీవితం, బాధ్యతపై గౌరవం, దయ, ప్రేమ ద్వారా మహిళలు అబల కాదు, సబలా అనే గుర్తింపును మరింత బలపరిచారు.
సారాంశంగా, స్త్రీలు ఒక కోమలాంగి, త్యాగ సింధువు మాత్రమే కాదు– శక్తి, సాహసానికి, సృజనకు రూపు. తెలుగు సాహిత్యంలో వచ్చిన మార్పులు, మహిళా రచయితలు, వారి రచనలు, ఉద్యమాలు సమాజాన్ని నూతన దిశలో ప్రయాణం చేయించాయి. కథ, కవిత, నవల, జీవిత చరిత్ర, రచయితల ప్రస్థానం– ఇవన్నీ కలిపి తెలుగు సాహిత్యాన్ని మహిళా రచనల ద్వారా మరింత విలువైనదిగా తీర్చిదిద్దాయి.
Authors
